Inleiding.

De Surinaams - Javaanse gamelanmuziek, - zang en cultuur zijn sinds het bestaan ervan niet meer weg te denken bij de Surinaamse - Javaanse gemeenschap en overige bevolkingsgroepen in Suriname. In Nederland voor het eerst te beleven omstreeks 1978.

In Den Haag werd gamelanmuziek onder andere als één van de culturele doelstellingen van de Surinaamse Culturele Stichting Rukun Budi Utama (RBU). De gamelangroep die toen via RBU werd opgericht bestond voornamelijk uit geroutineerde Javaanse gamelanmuzikanten uit Suriname. Deze gamelangroep vormde als basis voor de gamelan cultuur in de regio Den Haag. Deze gamelan muzikanten bespeelden en componeerden gamelanmuziek - en zang al sinds 1938/1940 in Suriname. Enkelen zelfs al vanaf Java - Indonesië.

Tot omstreeks 1996/1997 was deze gamelangroep binnen RBU muzikaal actief. Regelmatige gamelan opvoeringen werden dan ook gegeven. Door de vergrijzing en het ontvallen van enkele geroutineerde gamelan muzikanten, werd gamelanmuziek door gamelangroep steeds minder beoefend. Orlando Kromopawiro (vierde generatie nakomeling Javaanse Immigranten), jong en gamelancultuur bewust en als lid van de groep, was al zeer actief met gamelanmuziek. Zowel voor de uitvoering, educatie en als het verzorgen van gamelaninstructies. Toen al was hij ook bezig geweest om jongeren voor de gamelan te interesseren. Helaas weinig animo; dus zou de opgebouwde gamelanmuziek - en cultuur op termijn in regio Den Haag gedoemd te verdwijnen. Door de komst van enkele geïnteresseerden kon de RBU gamelangroep slechts tot het onderhouden van de vaardigheden van de gamelancultuur voortzetten.

Omstreeks 1999 was er een opleving en wel door twee situaties:
- De Stichting RBU verhuisde omstreeks 1998 van de Maziestraat Den Haag naar de Kepplerstraat in Den Haag.
- Bij de woongroep voor ouderen , Bangun Trisna (net ca 6 maanden bewoond) hadden enkele bewoners belangstelling om gamelaninstrumenten te (leren)bespelen en te beoefenen.

Niet lang daarna werd de Gamelangroep Bangun Trisna opgericht. De oprichting en beoefening van de gamelanmuziek konden op zeer korte termijn geschieden doordat RBU haar gamelaninstrumenten door de Woongroep Bangun Trisna (WgBG) liet opslaan en te doen beheren. Hierdoor konden onder andere 2 doelen van RBU worden bereikt, te weten:
- Een onderdeel van de Surinaamse - Javaanse culturele kunstvormen in stand houden.
- Het beoefenen van gamelanmuziek en -zang als oudere activiteit bij de Woongroep Bangun Trisna. Ook voor deze gamelanactiviteit werd Orlando Kromopawiro gevraagd om de instructies en begeleiding te verzorgen.

Na ruim 6 maanden intensieve gamelan oefeningen, volgden tal van gamelan opvoeringen zowel in de recreatieruimte bij WgBT als regio Den Haag en zelfs in Utrecht, Alkmaar, Rotterdam en Amsterdam. Gamelan muziek -, zang en cultuur bloeide weer op in de regio Den Haag!

In Suriname werden de Surinaamse - Javaanse gamelaninstrumenten omstreeks 1912 ontwikkeld en eerst omstreeks 1914 min of meer op de juiste toonaard Slendro (originele gamelan toonaard) kunnen afstemmen. Als basis toonaard vormde de Indonesische Javaanse gamelan instrumenten (op de plantage Mariënburg - Suriname aanwezig ca 1903). Aanleiding om eigen gamelaninstrumenten te ontwikkelen en te produceren was, doordat slechts enkele geselecteerde Javaanse contractarbeiders op de Indonesische Javaanse gamelaninstrumenten mochten meespelen. Terwijl omstreeks 1905 -1907onder de Javaanse contractarbeiders er veel jonge en getalenteerde gamelanmuzikanten aanwezig waren op de plantage Mariënburg en de nabij gelegen plantage Zoelen.

Vanaf 1914/1915 werd zeer beperkt doch geleidelijk gamelaninstrumenten geproduceerd. Als componenten voor de gamelan werden olievaten en in feite alle soorten restafval van ijzer gebruikt.
Hoewel de gamelanklanken niet zo zuiver klonken zoals de oorspronkelijke koperen/bronzen/ijzeren materialen gamelan instrumenten uit Java Indonesië, waren de in Suriname geproduceerde gamelaninstrumenten acceptabel. Na een langzame start werd de productie geleidelijk aan opgevoerd en.....konden gamelanmuziek o.a. op de plantages; Zoelen, Johan Margaretha (Margrita), Rust en Werk, Reijnsdorp(Bakkie) en Alliance te horen en te beleven. Deze laatste twee plantages mogen best bij uitstek na Mariënburg als Javaanse cultuur plantages genoemd worden. De Ludruk (Javaans cabaret e/o volkstheater) ontwikkelde vanaf de komst van de Surinaams - Javaanse gamelan aldaar vrij snel en tot volwaardige ludrukgroep. Niet alleen vanwege de goede samenwerking en verstandhouding tussen beide inwoners, maar ook omdat er een padjàh (feestzaal) daarvoor ter beschikking werd gesteld. In de periode van 1928 tot ca 1940 was gamelanmuziek - en inmiddels ook -cultuur in bijna geheel Suriname te horen.

Voor wat de Surinaams - Javaanse gamelanmuziek betrof, had deze haar eigen muzikale ontwikkelingen en creaties doorlopen. Mede door invloed van onder meer; ' de Hindustaanse bahjans - en beginnende Surinaamse kaséko ritmen, ' werden de klassieke Javaanse - Indonesische gamelan muziek enigszins aangepast met de wat swingende ritmen. Ook door de komst van menigeen vrije Immigranten uit de regio Surabaja, werden tal van klassieke gamelanmuziek als het ware levendiger en actiever gemaakt. De stijl was (en nog steeds) nogal arrogant, maar tegelijkertijd dwong die de aandacht van toehoorders e/o luisteraars om ernaar te luisteren. En ook mee te genieten natuurlijk. De dagelijkse gang van zaken binnen een leefgemeenschap vormde over het algemeen als bron voor gamelanmuziek componisten, gamelan zangers en -zangeressen. De woorden waren eenvoudig te verstaan en verwoorden over het algemeen een twee gesprek. Deze zijn o.a. te horen in de ghendings: 'De klentèngan , Jalan Jalan, Pari Anjar , Pring poddo Pring en nog tal van zulke gamelanliederen . ' Binnen niet al te lange tijd waren de volgende evenementen bijna maandelijks te zien en te beleven te weten: "de Tayup (beroepsdanseres begeleid door Gamelan orkestje), de Ludruk (cabarèt en straat toneel, en de Wayang voorstellen ". Al deze evenementen werden begeleid door de Surinaams - Javaanse gamelanmuziek en uitgevoerd door de Surinaams - Javaanse gamelanmuzikanten.

Explosief werden gamelaninstrumenten in Suriname geproduceerd vanaf omstreeks 1954 toen bij enkele opkomende Metaal Constructiebedrijven in Paramaribo de ijzeren platen op maat konden worden versneden. Ook Suralco metaalbewerkers van Paranam en Moengo konden hun bijdragen leveren door genoemde platen te versnijden. Gedurende de periode van 1950 tot ca 1980 waren er zoveel gamelanorkesten e/o groepen op vrijwel alle districten in Suriname te vinden, te beleven, te horen en te zien! Haast ieder weekeinde waren er 3 tot 4 Javaanse feesten met gamelanmuziek binnen een regio.

Jammer genoeg werd over opvolging (van muzikanten) en kennisoverdracht niet/nauwelijks bevorderd door de autoriteiten(overheid), bijvoorbeeld aan; belangstellenden en de opgroeiende jeugd. En zelfs de Javaanse gemeenschap had daaraan weinig aandacht besteed. Mede als gevolg hiervan was o.a.; ' Dat er haast geen gestructureerde muzikale kennisoverdracht over gamelan had plaatsgevonden.' Er werden vele versies van redenen genoemd waardoor er weinig of nauwelijks overdracht plaatsvond zoals; 'geen concurrentie dulden, een kwestie van macht, extra inkomsten (naast plantage arbeid), maar vooral status.' Er waren nog tal van andere redenen te noemen, maar deze vier waren de meest logische verklaarbare redenen in die tijd.
Doordat er weinig aandacht aan kennisoverdracht werd geschonken, was het gevolg ervan op lange termijn dan ook merkbaar. Van langzaam vervagen over de eigen muziekcultuur t/m desinteresse. De gamelanmuziek en vooral zang bleven vanaf het bestaan t/m de eerste 5 jaren ontwikkelingen, op dezelfde niveaus steken. Wel met hier en daar enige aanpassingen. Ook de instroom van jongeren en belangstellenden bleven nagenoeg uit. Deze mede oorzaken en gevolgen zijn zeker te merken zowel in Suriname als in Nederland.

En ...in Nederland?

Mede door de komst van grote aantallen Surinaamse Javanen vanaf de periode 1973/1974, kon voor het eerst Surinaamse - Javaanse gamelanmuziek (verder als Gamelan) te horen en te beleven omstreeks 1978/1979 te Beekvliet - Sint Michielgestel in Brabant. De eerste groepen Javanen uit Suriname werden onder andere aldaar opgevangen.
Voor menigeen Surinaamse - Javanen (verder als Javanen) die al geruime tijd in Nederland woonden, was gamelanmuziek horen en beleven zeker zeer welkom. Uit mijn gesprekken met Surinaamse Javanen in Nederland die vaak deze gamelanconcerten e/o opvoeringen bezochten, kon ik duidelijk te merken dat allen de sfeer van gamelanmuziek extra waardeerden. Hun heimwee naar Suriname en vooral de nostalgische sfeer bij Javaanse feesten zoals Tayup, Ludruk, Wajang kulit en Andé andé Lumuh op de plantages, lieten zij dan ook duidelijk merken. Zowaar, de geschiedenis herhaalt zich! Want op die wijze hadden de eerste Immigranten gedurende hun eerste 10 tot 15 jaren verblijf als contractarbeiders op de plantages ook gevoeld en beleefd toen zij voor het eerst Gamelanmuziek op de plantage Mariënburg hoorden en beleefden!

Na Sint Michielgestel, volgde Surinaams - Javaanse gamelanmuziek in de volgende steden: ' Delfzijl, Hoogezand, Rotterdam, Utrecht, Den Haag, Alkmaar en Amsterdam.'

De Indonesische gamelanmuziek, de wortel van de Surinaams - Javaanse gamelan.
(De culturele invloeden vanuit de geschiedenis van Indonesië)

Gamelanmuziek, eerder een kunstvorm vanuit verhaal en vertelvorm begeleiding door muziek. Basis toonaarden verwerkt en overgenomen in de Javaanse gamelanmuziek. Tijdens de opkomst van het Rijk Madjapahit (bittere vrucht) van ca 1292 tot 1389, was de naam gamelan voor het eerst genoemd én tot heden behouden. Er was melding gemaakt dat voorlopers van gamelaninstrumenten in Java vanaf de 10e eeuw werden geproduceerd. In de geschiedenis van Indonesië werd onder meer vermeld dat in de periode van de bloeitijd van Madjapahit, de huidige gamelaninstrumenten de oorsprong hadden. De benaming gamelan werd voor het eerst gebezigd/gegeven omstreeks 1348/1350 onder de Vorst Hajam Woeroek. Tijdens zijn bezoeken bij de naburige steden , nu de omgeving van Mojokerto, werd onder andere geschreven: "Bij aankomst van de Koning weergalmden de bekkens, hiermee werd bedoeld de gamelan en klaroenen (helder klinkende trompetten) aan de kant van de hoofdweg."

De benaming gamelan was afgeleid van het oud Javaans woord gamel, dat handgreep of hamer betekent. Omdat de meeste instrumenten van het bekkenorkest met speciale hamertjes werden bespeeld, werd het woord an achter gamel toegevoegd. Letterlijk vertaald; 'geslagen bekkens.'

Vanaf die periode ontstond het begrip karawitan; het geheel van Javaanse (en later Balinese) uitvoerende kunsten ofwel kunstuitingen waarbij dan intensief gebruik werd gemaakt van gamelanmuziek bereikte geheel Java. Tot heden! Grote en hoogwaardige bijdrage alsmede hoge graad van verfijning leverden de Islamitische Hoven, onder meer de Sultanaten omstreeks de 18e en 19e eeuw.
Niemand weet met zekerheid te vertellen over het ontstaan van het eerste Gamelanorkest in Java - Indonesië. De metalen slagwerken bestaande uit; bronzen, koperen of ijzeren slaginstrumenten. Later verfijnd tot gamelaninstrumenten, dateerde al van Préhistorische tijden. En, het vervaardigen van bronzen Gongs en Trommels werd verbonden met de Dong Sonbroncultuur, waarvan werd aangenomen dat deze Indonesië omstreeks in de 3e eeuw voor Christus vanuit Indo China had bereikt. Sindsdien waren de klanken van de bronzen Gongs de hartslag van de gamelan gewest, met hun diepe heel verdragende klanken die op stille avonden tot kilometers afstand te horen waren.

De aristocratische verfijning van de gamelan op Java had een langzame, statige en mystieke muziek voortgebracht die gecomponeerd was om te worden beluisterd in de grote audiëntiezaal van het Hof. En om een gevoel van ontzagwekkende kracht en emotionele beheersing over te brengen.
Een gamelanorkest kan bestaan uit 5 tot 40 instrumenten, hoewel geen slaginstrumenten, worden in orkestverband bespeeld; dus nooit apart. Twee instrumenten, hoewel geen slaginstrumenten, worden regelmatig als solo - instrumenten gebruikt, die zijn; de rebab (als viool met slechts 2 snaren, waarschijnlijk afkomstig uit het Midden-oosten door handelaren die toen vanuit Maleisië en Sumatra in bijna geheel Java – Indonesië vestigden) en de suling (bamboe fluit).

Gamelanmusici werden van oudsher onderwezen door andere musici in hun vrije tijd, zonder gebruik van geschreven muziek. In de paleizen van Midden -Java kregen musici in het begin van de 20e eeuw voor het eerst speciaal muziekonderricht in het kader van hun verplichtingen aan het hof. Sinds de onafhankelijkheid van Indonesië werden er door de Overheid echter diverse muziekacademies gesticht en de muziekstudenten kregen vanaf dien onderwijs in een meer formele omgeving.

Op dorpsniveau was het vaak moeilijk om onderscheid te maken tussen amateurs en professionele musici (nog steeds). Tal van dorpskunstenaar beschikten grote kennis op het terrein van de regionale muziektradities. Maar ze hadden(hebben) niettemin geen speciale status en werden (worden) ook niet naar verhouding beloond voor hun diensten. Sommige gamelanmuzikanten reisden van stad naar stad en sloten zich overal aan bij de plaatselijke gamelanorkesten voor traditionele opvoeringen, zoals dans - en toneelvoorstellingen, ceremonies en de populaire Wajangspelen. Deze situaties vinden tot heden nog steeds plaats in Indonesië.

Aldus een korte schets over de opkomst van gamelaninstrumenten en -muziek in Java - Indonesië.

En ....in Suriname?

Deze hoogwaardige gamelanmuziek werd voor het eerst in Suriname omstreeks 1903 gehoord en te beleven. Een compleet set Indonesische gamelaninstrumenten werd aangeschaft ten benhoeve van de plantage Mariënburg in het district Commewijne, in die tijd beschouwd als toonaangevende plantage in Suriname. Mede dank zij de aanwezigheid van Javanen (contractarbeiders) uit Java vanaf 1890, in de Surinaamse geschiedenis bekend als de Javaanse Immigratie die duurde tot omstreeks 1939, werden Surinaams - Javaanse gamelaninstrumenten met de Indonesische als basis omstreeks 1912/1914 gecreëerd ofwel (na)gemaakt. Niet lang daarna was het 1ste Surinaams - Javaanse gamelan ensemble een feit!

De Indonesische gamelanmuziek als basispatroon en aangepast aan de ritmische muziek van de Bahjans (Hindustaanse) en Kaseko (Surinaamse) en daarbij beïnvloed door gamelanmuziek en -zang uit Surabaja, gaf als resultaat; ' Swingende en dynamische Surinaams - Javaanse gamelanmuziek. ' Zelfs de uitvoering van de klassieke Indonesische gamelanmuziek werden deze ritmische cadence erin verwerkt, tot heden te horen in de Surinaams - Javaanse gamelanmuziek.

Omstreeks 1925/1928 genoten de Surinaams -Javaanse gamelanmuziek alsook de muzikanten enige bekendheid in nagenoeg geheel district Commewijne, en zelfs tot in Paramaribo. Maar de eerste grote uitbreiding/ontwikkeling kwam mede door de komst van de vrije Javaanse Immigranten in Suriname. Onder deze groep waren o.m.; 'enkele dalangs (wayang poppenspelers), gevorderde gamelan(straat)muzikanten, zangers en zangeressen alsook lèdèhs (beroeps dansvrouwen). Vanaf 1938/1940 ontwikkelde de gamelanmuziek ,mede onder invloed van o.m. de Caribische en Zuid Amerikaanse muziekritmen tot een harmonische vlottende en vloeiende dansmuziek. Zelfs de traditionele klassieke - en mars/krijgsdansmuziek uit Indonesië ontkwamen er niet aan deze ritmen.
Vanaf 1945 begon de populariteit van de nieuwe Surinaams -Javaanse gamelanmuziek, zang en dans terrein te winnen. Met name vooral de Tayub feesten! Explosief geschiedde het maken van gamelaninstrumenten in de periode van 1950 tot ca 1970. Mede door de komst van enkele ijzer/constructie en lasverwerkende kleine bedrijven in Paramaribo, kon men sneller en gemakkelijker gamelan instrumenten laten maken. Althans, de benodigde ijzeren klankplaten op maat te laten snijden. Nieuwe soorten gamelan liederen en eigen composities deden hun intrede. Iedereen die enigszins verstand had van gamelanmuziek en de Javaanse taal redelijk kon beheersen, componeerde zowat los en vast! Als de liederen(woorden) maar ethisch verantwoord waren en goed in de oren klonken en vooral fonestisch rijmden.
Diverse dans en toneel attracties zoals ; de wajang wong, ludruk, ketoprah, djaran kepang en andé andé lumuh (volkstoneel en theater) werden vooral op de plantages overwegend in het district Commewijne (als Javaanse cultuur district) in Suriname uitgevoerd. In ieder streek of uithoek in Suriname was een soort gamelansetje , 5 – 7 instrumenten, te vinden.

De eerste stappen van Gamelangroep Bangun Trisno in Den Haag.

Het kwam voor zowel de Surinaamse Javaanse Culturele Stichting Rukun Budi Utama (RBU) als de woongroep Bangun Trisno gunstig uit, dat de gamelan instrumenten van RBU bij de woongroep Bangun Trisna in beheer werden gelaten. De RBU had namelijk bij haar nieuw locatie aan de Kepplerstraat te Den Haag niet zoveel opslag capaciteit. Voor de bewoners van de woongroep betekenden de gamelaninstrumenten een aanwinst. De bewoners konden bijvoorbeeld de gamelaninstrumenten leren bespelen en ook voor hun eigen vermaak in de recreatie zaal ten behoeve van feestelijke gebeurtenissen.
Met deze doelen in het vooruitzicht lag het dus voor de hand dat binnen een kort termijn een gamelangroep Bangun Trisna werd opgericht. Onder de leden waren er drie personen die niet eerder gamelan instrumenten bespeelden. Hun streven was, niet alleen gamelaninstrumenten leren bespelen, maar ook later gamelan opvoeringen met eventuele zang en dans gamelan opvoering(en) te verzorgen.
Orlando Kromopawiro (een jonge allround gamelan muzikant tevens instructeur) werd gevraagd door het bestuur van de woongroep Bangun Trisna om de gamelan instructies/lessen te willen verzorgen. Deze taken had hij met volle overgave en liefde voor de gamelanmuziek cultuur op zich genomen, en met resultaten!

Bij de oprichting in 1999 van de gamelangroep Bangun Trisna, waren de volgende leden geregistreerd:
- Pak Doelmalik Soetiman
- Pak Kidjan
- Pak Karna D
- Ibu Kartowiranoe Legini
- Pak Karli Nimin
- Pak Mangoendimedjo Salimin (tevens zang)
- Ibu Mangoendimedjo Klijem
- Ibu Matkasdjo Sarah; zang (extern)
- Pak Resamenawi Painoh
- Pak Resowidjojo Soelidjan (extern)
- Pak Soekarma Sahid
- Pak Wongsosentono Alex (extern)

Pak Orlando Kromopawiro(extern) als gamelaninstructeur/leraar, muzikale leider tevens coördinator. Pak Salimin Mangoendimedjo fungeerde in de begin periode als contactpersoon voor externe optreden. Daarnaast was er een bestuur gevormd.

Vier maanden later kwamen als externe leden erbij: Pak Karijodikoro Bandi en Harrie Djojowikromo. In de daarop volgende jaren volgden Pak Wim Kromoredjo, Pak Setroirono Paimin en pak Emid Nagdimin.

Per 2007 heeft de gamelangroep Bangun Trisna de volgende leden:
Djojowikromo Harrie.
Pak Emid Ngadimin.
Pak Karman Sawal (tevens leraar traditionele Surinaamse Javaanse dansen)
Pak Karna D.
Ibu Kartowiranoe Legini.
Pak Karli Nimin.
Pak Kromopawiro Orlando (muzikale leider, instructeur/leraar en zang).
Pak Kromoredjo Wim. I
bu Matkasdjo Sarah (zang).
Pak Nojoredjo Slamet.
Pak Resamenawi Painoh.
Pak Sanrodji Ronald.

Gedurende de periode van 2000 tot juli 2004 zijn 3 leden overleden. Pak Karijodikoro Bandi, Pak Kidjan, Pak Resowidjojo Soelidjan. Pak Wongososentono Alex hadden de gamelangroep Bangun Trisno intussen verlaten.
Omstreeks tweede helft van 2006 trok pak Soekarma Sahid wegens ziekte en ouderdom zich terug van de gamelangroep Bangun Trisno.

Per 28 mei 2007 beschikt de gamelangroep Bangun Trisna over 11 actieve gamelaninstrument spelende leden inclusief gamelan instructeur en 1 lid als zangeres (pesindèn).

Op dit moment kan vastgesteld worden dat de gamelangroep Bangun Trisno een stabiele groep is die de Surinaams - Javaanse gamelan tradities op gepaste wijze blijft onderhouden en voortzetten. Coördinatoren zijn; Ibu Legi Kartowiranoe en Pak Painoh Resamenawi. Zij worden administratief (o.a. financiële)ondersteund door Pak Orlando Kromopawiro, die ook de muzikale leiding en gamelan instructies nog blijft verzorgen.

De gamelan muzikale ontwikkelingen van Bangun Trisno.

Onder de bezielde muzikale leiding en instructie van Orlando Kromopawiro hebben de leden van de gamelangroep vanaf de oprichting zich geleidelijk aan kunnen ontwikkelen tot acceptabele gamelan instrumenten en - muziek beoefenaars. Respectabel te noemen zijn bijvoorbeeld twee 60 plussers die vanaf het begin nimmer gamelan instrumenten hadden bespeeld, en nu door de gedegen instructies bedreven zijn met het bespelen van de instrumenten.
De wijze van instructies worden volgens de methode van gamelan muzieknotaties en gelijk te doen beoefenen. De praktische methodiek van doe met mij mee principe. Uiteraard wordt van een ieder verwacht thuis naar de gamelan gendings(liederen) te beluisteren. Allereerst de basis patronen te doen bestuderen en eveneens de basis ritmen. Dat wil zeggen, klakkeloos op niveau 1 volgens vaststaande muziekpatronen en ritmen de gamelanmuziek beoefenen. Vervolgens als éénmaal een lied volledig wordt beheerst, over te kunnen gaan op ritme niveau 2. Dit is een verfijning van de muziek, waarbij naast beheersing van de ritme ook aandacht wordt besteed aan de manier van de slagen op de gamelaninstrumenten. Want, een gamelanorkest bestaat uit verschillende gamelaninstrumenten die niet solistisch maar in combinatie met andere instrumenten één harmonisch muzikaal geheel moeten vormen. Dit niveau kan eerst worden bereikt als iedere gamelanspeler zijn/haar eigen instrument kan beheersen en ook aanleert om naar de tonen van de andere instrumenten kan (mee)luisteren. Uiteindelijke resultaat zal moeten zijn om zich op die wijze de gendings en notaties zodanig eigen te maken dat gamelanmuziek uit het hoofd wordt beoefend en gespeeld.
Naast het beoefenen van de individuele gendings, worden ook series van gendings die behoren tot de gangbare gamelan evenementen serieus beoefend. Deze series worden bespeeld bij de bekende Javaanse evenementen zoals: Tayup Javaans dansfeest , Wajang kulit/wong (schaduw poppen theater), Ludruk (volkscabaret) en Andé andé lumuh (theater).

Algemene korte informatie over de Tayup.
Algemeen: Tayup is een traditioneel Javaans dansfeest, waarbij de Lèdèh (Javaanse beroepsdanseres) als centraal persoon op die avond danst en zingt onder begeleiding van een gamelanorkest. Meestal gehouden op zaterdagavond tot diep in de nacht. Oorspronkelijk was (nog steeds in Java) een Tayup opvoering bedoeld als evenement om de gasten van de feesthouders te veraangenamen. Gebruikelijk opgevoerd door 2 Lèdèhs en 2 dansers. Later in de avond konden de gasten ook meedansen. In Suriname had de Tayup een andere functie gekregen. Het was meer een middel om door de Soembangan (een ieder die danste op uitnodiging, moest daarvoor een bedrag geven) om de gemaakte kosten door de feesthouders enigszins te verzachten. Immers de feesthouders hadden niet alleen voor amusement gezorgd, maar ook voor de maaltijden en drank. Later kreeg de Tayup en mede door de soembangan de grensverleggende betekenis van ‘financieel gewin.’

De Tayup werd vooraf gegaan met de liederen/muziek die bedoeld waren (en nog steeds) om de gasten met gamelanmuziek te verwelkomen. Meestal beelden deze liederen hun ontspannende en blijde loopwijze om de feestzaal binnen te komen en plaats te nemen. Wanneer éénmaal de Lèdèh (beroepsdanseres) was aangekomen en ook plaats had genomen op haar speciale zit/rust domein centraal en zichtbaar in de zaal zodat iedereen haar kon bewonderen, werd tal van ontspannende gendings gespeeld om haar zangkunst alvast aan de gasten te laten horen. Maar vooral om ook haar stem en variaties van haar zangtoonhoogte aan de gamelanmuzikanten te laten horen. Wanneer de muzikanten enthousiast meezongen en glunderden van plezier, betekenden die expressies de muzikale basisprincipes dat zij en de Lèdèh voor een ultieme opvoering zullen verzorgen. En naar ieders tevredenheid. Ook deze inleidende gedeelte van de avond had een eigen serie van gendings. Dan volgde de officiële dansopening door de Lèdèh nadat de bapak toekang sampoor de aankondiging en iedereen namens de feesthouders zijn woorden van welkom had toegesproken. De bapak toekang sampoor had gedurende de hele Tayup niet alleen een coördinerende functie, maar tevens de leiding en ordelijk verloop van de Tayup. Alsook de veiligheid voor zowel binnen als in de directe omgeving van het feestgebouw. Zowaar een erg verantwoordelijke functie.

Voor de openingsdans van de Lèdèh werd gespeeld; de ghending Pankoor Lomboh, eventueel overgaan op de ghending Anklèng. Daarna volgden over het algemeen enkele klassieke dansmuziek tijdens de dansuitnodigingen aan de feesthouders en naaste familieleden. Dit gedeelte vereiste de volledige concentratie van de gamelanmuzikanten, want alle aandacht was in beginsel gevestigd op de performance (opvoering) en vooral uitstraling van de Lèdèh. Zelfs al de aanwezige gasten die nog buiten (al kletsend en kenniskring begroetend) waren, drongen naar het gebouw toe om dit eerste uur te kunnen beleven.
Vooral de bewonderende blikken van de (jonge)mannen (getrouwd of vrijgezel) voor de Lèdèh waren overduidelijk! Om maar niet te spreken over hun onbeantwoorde liefdesverklaringen aan de Lèdèh, bezongen tijdens het dansen. De ghendings Klèntèngan, Pring poddoh Pring en Pari Anjar waren/zijn daarvoor de meest geschiktste ghendings. Ruzies tussen jonge echtelieden (vrouwen konden erg jaloers zijn) na zo'n Tayup vonden ook (helaas) plaats.

En de andere bovenvermelde Javaanse feest evenementen hadden hun eigen series gendings. Deze gendings worden ook door de gamelangroep Bangun Trisna beoefend. Hopelijk in de toekomst die te kunnen uitvoeren!
Er is in ieder geval nog veel te doen aan gamelanmuziek voor de gamelangroep Bangun Trisno. Met name in combinatie met het mogelijk beoefenen en de uitvoering van Surinaamse versie traditionele Javaanse dansen!